Müze Aydınlatma 4 Sütun
Müze veya sergi vitrini için LED armatür seçimi diğer dekoratif uygulamalardan radikal şekilde ayrılır. Dört temel sütun belirleyicidir:
| Sütun | Hedef | Ölçü Birimi | Müze Standardı |
|---|---|---|---|
| Renk doğruluğu | Eser pigmenti gerçek | CRI Ra + R9 | ≥95 / ≥85 |
| UV korunma | Boya solmasını önlemek | µW/lm | ≤2 (ideal <1) |
| IR korunma | Isı ve nem dengesi | W radyant/klm | <3 |
| Lux kontrolü | Malzeme bozulmasını önlemek | lux | 50-300 (kategoriye göre) |
ICOM-CC ve CIE 157:2004 standartları, eserlerin ışık dozuna kümülatif maruz kalma hesabı yapılmasını ister: lux × saat × yıl. 50 lux × 8 saat × 365 gü146.000 lux-saat/yıl. Kâğıt eser için bu yıllık doz tavanıdır.
Malzeme Bazlı Lux Tavanları (CIE 157:2004)
| Eser Kategorisi | Maksimum Lux | UV Maks (µW/lm) | Yıllık Tavan (lux-saat) |
|---|---|---|---|
| Kâğıt, tekstil, suluboya | 50 | 75 | 150.000 |
| Manuscript, fotoğraf | 50 | 75 | 150.000 |
| Yağlıboya, ahşap, kemik | 150-200 | 75 | 600.000 |
| Cam, seramik, açık taş | 300 | 150 | sınırsız |
| Metal, mineral, fosil | 300+ | 150 | sınırsız |
Marka ve Model Karşılaştırma
| Marka | Model | CRI / R9 | UV (µW/lm) | Lümen | Fiyat (TL/adet) |
|---|---|---|---|---|---|
| Erco | Optec spot 18W | 97 / 90 | <1 | 1.250 | 6.800-8.500 |
| iGuzzini | Frame Pro 15W | 95 / 88 | 1.5 | 1.080 | 5.200-6.400 |
| Targetti | CCTLED MR16 | 95 / 85 | 2 | 720 | 3.800-4.800 |
| Zumtobel | Arcos 12W | 94 / 82 | 1.8 | 950 | 4.500-5.800 |
| Vossloh-Schwabe | Galaxy modül + Türk gövde | 92 / 75 | 2.5 | 1.100 | 1.200-2.400 |
| Çin orta-segment | LED MR16 90 | 90 / 60 | 4-6 | 850 | 380-680 |
Premium ürünler (Erco, iGuzzini) tipik 50.000 saat L80B10 garantili, yerli orta seviye 30.000-40.000 saat. Çin orta seviye LED'ler kataloğunda yazan UV oranı genelde laboratuvar testlerinde 1.5-2x daha yüksek çıkar.
Optik Sistem ve Açı
Vitrin armatürünün optik açısı eser şekline göre belirlenir:
| Eser Tipi | Önerilen Optik Açı | Notlar |
|---|---|---|
| Küçük takı, sikke | 8-15° | Çok dar, vurgu |
| Madalyon, bardak | 15-25° | Dar |
| Heykel büstü | 25-40° | Orta |
| Tablo (60-90 cm) | 36-50° | Orta-geniş |
| Büyük tablo (1.5 m+) | 50-70° | Geniş |
| Diorama/sahne | 70-110° wash | Çok geniş |
Erco Spherolit ve Akrobat optikleri özellikle ışık sızıntısını sıfıra yakın indirir; bu vitrin camında yansıma kontrolünü kolaylaştırır.
Vitrin İçi Termal Yönetim
LED armatür vitrin içine değil, vitrin dışına konumlandırılır (yansımayı zorlamayan açıdan). İç yerleşim zorunluysa:
- Pasif soğutucu yüzey alan ≥150 cm²/W
- Aktif fan istemez (toz, ses, titreşim → eser zarar)
- Junction temperature ≤ 75°C (uzun ömür için)
- Vitrin içinde 1°C maks. sıcaklık artışı kabul edilir
Satın Alma Kontrol Listesi (Madde Madde)
- Sertifika: IES TM-30 raporu (Rf ≥92, Rg 98-102)
- UV emisyonu: bağımsız laboratuvar (≤2µW/lm)
- IR emisyonu: spektrum eğrisi (>700nm çıkış <%4)
- Optik aksesuar: 3+ açı opsiyonu
- Garanti süresi: ≥5 yıl L80B10
- Driver: en az 0-10V dim, tercihen DALI
- Renk tutarlılığı: 3-step MacAdam binsel
- CCT tutarlılığı: ±50K varyasyon
- Ömür: 50.000 saat L80B10 etiketli
- Marka servis ağı: Türkiye'de yedek parça
Sık Yapılan Hatalar (18 müze projesi gözlemi)
| Hata | Sıklık | Etki |
|---|---|---|
| Çin ucuz armatür kullanımı | %33 | UV 4-6µW/lm → eser solar |
| Lux limiti aşımı (kâğıt 80+ lux) | %44 | 5 yılda renk kaybı belirgin |
| IR filtre yokluğu | %28 | Vitrin içi ısı 4-6°C artış |
| CRI 80 LED ile büyük tablo | %22 | Pigment soluk, R9 yetersiz |
| Optik açı yanlış (geniş yerine dar) | %39 | Eser merkezi parlar, kenar karanlık |
| Dim eksikliği | %50 | Sabit yüksek lux → eser yorgun |
Müze ve sergi LED armatürü, başlangıç maliyeti yüksek olsa da eserin 50-100 yıllık koruma ömrünü etkileyen yatırımdır. Yanlış armatür seçimi 10 yıl içinde tablo değerinin %30-50 azalmasına neden olur; bu nedenle CRI, UV, IR ve lux dörtlüsünü atlamayan satın alma kararı verilmelidir.