Yasal Çerçeve
| Mevzuat | Kapsam |
|---|---|
| 2863 sayılı kanun | Kültür + tabiat varlıkları |
| Vakıflar Kanunu | Vakıf eseri |
| 5366 sayılı kanun | Yenileme ve dönüşüm |
| Belediye Kanunu (5393) | Cadde + meydan |
| UNESCO Dünya Mirası Sözleşmesi | Uluslararası alanlar |
| Anıtlar Yüksek Kurulu Yönergesi | Karar süreci |
Kapsam (Tescilli Mi?)
| Yapı | Tescil Olası? | İzin Mercii |
|---|---|---|
| Cami (50+ yaş) | Genelde tescilli | Vakıflar + Anıtlar |
| Han-hamam-medrese | Tescilli | Vakıflar + Anıtlar |
| Köprü + tarihi yapı | Tescilli | Anıtlar Kurulu |
| Tarihi konak (50+ yaş) | Tescilli olabilir | Anıtlar Kurulu |
| Sit alanı içi normal yapı | Tescilli olmasa bile alan korumalı | Anıtlar Kurulu |
| UNESCO alan içi yapı | Otomatik tescilli | Anıtlar + UNESCO Türkiye |
| Modern bina (50 yaş altı) | Tescilli değil | Belediye Mimari Estetik |
İzin Süreci
| Aşama | Süre |
|---|---|
| Yazılı başvuru hazırlık | 1-2 hafta |
| Anıtlar Kurulu toplantısı | Aylık |
| Tasarım onay süreci | 3-4 hafta |
| Kurul kararı | Toplantı sonu yayın |
| Sözleşme + tedarik | 2-3 hafta |
| Kurulum | 1 hafta |
| Toplam | 7-12 hafta |
Detay tarihi konak 7 hafta süreç.
Başvuru Dosyası İçeriği
| Belge | Açıklama |
|---|---|
| Mülkiyet belgesi | Tapu veya Vakıflar GM belgesi |
| Tescil belgesi | Anıtlar Kurulu tescil yazısı |
| Tasarım projesi | Görsel + ölçüm + ürün listesi |
| Renk paleti | Kelvin + RGB değerleri |
| Montaj yöntemi | Fiziksel müdahale yok belgesi |
| LED ürün spesifikasyon | CE + IP + standart |
| Söküm planı | 14 Ocak hedef |
| Hasar tespit teklifi | Yüklenici sorumluluk |
| Sigorta poliçesi | 2.000.000+ TL |
| Yüklenici sertifika | Restorasyon deneyim |
Fiziksel Müdahale Yasağı
| Yöntem | İzin Durumu |
|---|---|
| Cephe delik + vida | YASAK |
| Kayna işlemi | YASAK |
| Kayar bağlantı (gergi tel) | İzinli |
| Manyetik ankraj | İzinli (metalik yüzey) |
| Eğreti çelik halat | İzinli (gergi sistemi) |
| Cephe boyası + LED yapışkan | YASAK |
| Tarihi taş üzerine süs | YASAK |
Alternatif yöntemler özel ekipman + restorasyon eğitimli ekip gerektirir.
Renk Kuralı (Anıtlar Önerisi)
| Renk | Onay Durumu |
|---|---|
| Warm white 2700-3000K | Onaylı (klasik) |
| Sönük altın 2400K | Onaylı (lüks tarihi) |
| Amber-sarı | Onaylı |
| Saf beyaz 5000K+ | Tartışmalı (modern algı) |
| Mavi | Tartışmalı (Boğaz yalı geleneksel) |
| Saf parlak kırmızı | Genelde YASAK |
| Neon yeşil | YASAK |
| Yanıp sönen yüksek frekans | YASAK |
Tipik Bütçe (2026)
| Yapı Tipi | Min (TL) | Ortalama (TL) | Maks (TL) |
|---|---|---|---|
| Tarihi konak | 250.000 | 380.000 | 540.000 |
| Cami (orta) | 180.000 | 320.000 | 480.000 |
| Cami (büyük selatin) | 480.000 | 680.000 | 880.000 |
| Han-medrese | 150.000 | 280.000 | 420.000 |
| Tarihi köprü | 380.000 | 580.000 | 780.000 |
| UNESCO alan (Sultanahmet) | Özel | Özel | Üst limit yok |
Standart projeden +%40-70 maliyet — uzman + hukuk + özel ekipman + restorasyon ekibi.
Sezon Sonu
| Tarih | Aksiyon |
|---|---|
| 7 Ocak | Sezon kapanış |
| 8-14 Ocak | Söküm (özel ekip) |
| 14-21 Ocak | Hasar tespit raporu (yüklenici) |
| 21-31 Ocak | Anıtlar Kurulu denetim (varsa) |
| Şubat-Mart | Sezon raporu (Vakıflar GM) |
Hasar bulunursa restorasyon yüklenici sorumluluğu + idari ceza riski.
Cami Özel Notu
Cami yılbaşı süsleme Diyanet İşleri istişaresi gerekebilir; dini değer + estetik dengesi:
| Cami Boyutu | Önerilen |
|---|---|
| Mahalle camisi | Minimum süsleme (minare ışık + 1-2 motif) |
| Orta cami | Cephe çizgi + minare |
| Selatin cami | Tam cephe + minare + avlu (Anıtlar onay) |
| Tarihi cami (Süleymaniye, Sultanahmet) | UNESCO + Anıtlar + Vakıflar üçlü onay |
Yılbaşı dini takvim ile uyumsuz algı yaratabilir — dini-kültürel sezon dışı ışıklandırma genel kabul (Ramazan, Mevlid Kandili vs.) ile birlikte değerlendirilir.
UNESCO Alan Özel Kuralları
İstanbul Tarihi Yarımada + Pamukkale + Kapadokya + Trabzon Sümela vb.:
| Konu | Aksiyon |
|---|---|
| Tasarım onay | Anıtlar + UNESCO Türkiye |
| Görsel etki rapor | Bağımsız uzman |
| Çevre değer raporu | UNESCO koruma planı |
| Sezon süresi sınır | Genelde 30-45 gün |
| Söküm hızı | UNESCO denetim 7 gün |
| Hasar tolerans | Sıfır (yüksek sorumluluk) |
Yaygın Hatalar
| Hata | Sonuç |
|---|---|
| Anıtlar Kurulu izin atlanmış | İdari para cezası + işlem durdurma |
| Fiziksel müdahale (delik) | Restorasyon ücret + dava |
| Renk yasaklı | Anıtlar denetim → söküm |
| Söküm gecikme | İdari ceza + sözleşme ihlal |
| Hasar tespit yok | Sonraki sezon izin reddi |
| Sigortasız ekip | İSG kaza dava |
Pratik Karar
| Yapı | Tercih |
|---|---|
| Tarihi konak özel | İzinli yüklenici + 7-9 hafta süreç |
| Cami (mahalle) | Minimum süs + Diyanet istişare |
| Cami (selatin) | Anıtlar + UNESCO + dini gözetim |
| Tarihi köprü | Belediye + Anıtlar + Trafik Şube |
| UNESCO alan | 4'lü onay (Anıtlar + UNESCO + Belediye + Trafik) |
| Sit alanı içi normal yapı | Anıtlar Kurulu görüşü |
Tarihi yapı yılbaşı LED uzun süreç + yüksek bütçe + uzman zorunluluğu üçlüsü içerir — proje Mart-Nisan ayında planlanmaya başlanmalıdır.