Karar Matrisi — Yeni Devre vs Mevcut
| Kriter | Mevcut Hattan Besleme | Yeni Devre Çekimi |
|---|---|---|
| Toplam yük | 500 W altı | Tüm yükler |
| Mekan | Müstakil ev, küçük dükkan | AVM, otel, plaza, fabrika |
| Sezon süresi | Kısa (30-60 gün) | Uzun (60-90 gün) + çoklu yıl |
| Bakım kolaylığı | Düşük (tüm hat etkilenir) | Yüksek (LED devresi ayrı) |
| RCD koruması | Mevcut panoda zorunlu | Ayrı 30 mA RCD |
| İlk maliyet | 0 (mevcut altyapı) | 1.500-45.000 TL |
| Yıllık etki | Mevcut sigortayı zorlar | Bağımsız, güvenli |
| Belgelendirme | Yok | Yetkilendirme + denetim raporu |
| Sezon sonu söküm | Hat tamamen kalır | Devre tek tıkla kapatılır |
Karar kuralı: 1.500 W üzeri yük + kurumsal + uzun sezon = yeni devre. Diğer durumlar için case-by-case değerlendirme.
Toplam Yük Hesabı
LED zincir, motif, trafo, kontrol panosu toplamı:
| Bileşen | Tipik Watt |
|---|---|
| LED ip ışık (60 LED/m, IP65) | 9.6 W/m |
| LED ip ışık (120 LED/m, IP65) | 19.2 W/m |
| LED perde (3×3 m panel) | 95 W/panel |
| LED hortum/neon flex | 10-12 W/m |
| LED şerit + alüminyum kanal | 9.6-19.2 W/m (yoğunluğa göre) |
| Saçaklı buz LED (1×0.5 m) | 25-35 W/birim |
| Meteor LED | 15-22 W/m |
| Pixel LED + DMX | 22-30 W/m + 50-150 W kontrol |
| LED motif (orta, 60-80 cm) | 25-65 W/adet |
| LED motif büyük (1.5-2 m) | 80-180 W/adet |
| Hareketli motorlu motif | 120-450 W/adet |
| Trafo (sürücü) ek tüketim | %5-15 (LED yükü üzerine) |
| DMX kontrol panosu | 50-200 W |
Örnek hesap — 80 m² villa cephe:
| Kalem | Miktar | Toplam Watt |
|---|---|---|
| Cephe LED ip ışık IP65 | 120 m × 9.6 | 1.152 W |
| LED perde (cam giydirme alan) | 8 panel × 95 | 760 W |
| Motif orta boy | 8 adet × 45 | 360 W |
| Motif büyük (yıldız 1.5 m) | 2 adet × 120 | 240 W |
| Trafo + kablo kayıp | %10 | 251 W |
| Toplam yük | — | 2.763 W |
2.763 W için sigorta formülü: 2.763 × 1.25 / 220 = 15.7 A, 16 A sigorta yeterli. Mevcut 16 A priz devresine diğer cihaz yoksa sığar; ortak kullanımda yeni devre önerilir.
Sigorta ve Kesit Seçimi
TS HD 60364-5-52 standart tablosu:
| Sigorta (A) | Maksimum LED Yük (W, %25 marj) | Kablo Kesiti (mm²) | Voltaj Düşümü 50 m |
|---|---|---|---|
| 6 A | 1.056 | 1.0 | %4.2 |
| 10 A | 1.760 | 1.5 | %3.8 |
| 16 A | 2.816 | 2.5 | %2.6 |
| 20 A | 3.520 | 2.5 | %3.2 |
| 25 A | 4.400 | 4.0 | %2.4 |
| 32 A | 5.632 | 4.0 | %3.1 |
| 40 A | 7.040 | 6.0 | %2.6 |
| 50 A | 8.800 | 6.0 | %3.3 |
| 63 A | 11.088 | 10.0 | %2.5 |
Kesit yetersiz olursa kablo ısınma → yalıtım çürüme → yangın. Standartlara uygun seçim zorunluluk değil yasal güvenlik.
RCD (Kaçak Akım Rölesi) — Zorunluluk
Dış mekan LED için 30 mA tipi A RCD zorunlu (TS HD 60364-4-41):
| RCD Sınıfı | Tetikleme Akımı | Kullanım |
|---|---|---|
| AC | 30 mA | İç mekan, basit yük |
| A | 30 mA | Dış mekan LED, motorlu motif ← STANDART |
| F | 30 mA | Frekans dönüşümlü cihaz (DMX kontrol) |
| B | 30 mA | DC + AC karışık (pixel LED + sürücü) |
Sınıf farkı:
- A sınıfı: AC + pulse DC tespit eder (LED driver çoğunlukla pulse DC üretir)
- B sınıfı: tam DC tespit eder, pixel LED ve DMX için en güvenli
Kurumsal AVM/plaza projelerinde B sınıfı 30 mA RCD standart. Bireysel evde A sınıfı yeterli.
Voltaj Düşümü ve Kablo Kesiti
Uzun cephelerde voltaj düşümü kritik. 220 V için formül:
V_düşümü (%) = (2 × L × I × R / U) × 100
L: kablo uzunluğu (m)
I: akım (A)
R: kablo direnci (Ω/m) — bakır 1.5 mm² için 0.0123 Ω/m
U: nominal voltaj (220V)
Örnek: 100 m kablo, 10 A akım, 1.5 mm² kesit
- V_düşümü = (2 × 100 × 10 × 0.0123 / 220) × 100 = %11.2 ← çok yüksek
- 2.5 mm² kesit ile: %6.7 ← hala yüksek
- 4 mm² kesit ile: %4.2 ← standartın sınırında
- 6 mm² kesit ile: %2.8 ← güvenli
Çözüm:
- Kesit büyütme (4-6 mm²)
- Orta noktadan besleme (50 m'de iki ucundan)
- 12V/24V sistemde alçak voltaj + her 5-7 metrede tekrar besleme
Voltaj düşümü maks %3 kabul edilebilir (TS HD 60364-5-52). %5+ üzerinde LED parlaklık görsel olarak azalır, ışık uyumsuzluğu yaşanır.
Yeni Devre Çekim Maliyet Detayı
Ev / villa projesi (50 m kablo, 16 A devre):
| Kalem | Miktar | Birim (TL) | Toplam (TL) |
|---|---|---|---|
| Kablo NYM 3×2.5 mm² | 50 m | 45 | 2.250 |
| Sigorta otomatı 16 A C tipi | 1 | 285 | 285 |
| RCD 30 mA tip A | 1 | 685 | 685 |
| Pano sigorta kutusu (4 modül) | 1 | 285 | 285 |
| Bağlantı uçları + kelepçe | takım | 145 | 145 |
| Yetki belgeli elektrikçi işçilik | 3 saat | 450 | 1.350 |
| Belgelendirme + denetim | proje | 485 | 485 |
| Toplam (KDV hariç) | — | — | 5.485 TL |
Plaza / AVM projesi (200 m kablo, 63 A devre + alt panolar):
| Kalem | Miktar | Toplam (TL) |
|---|---|---|
| Kablo NYM 5×10 mm² | 200 m | 18.500 |
| Sigorta otomatı 63 A | 1 | 1.450 |
| RCD 300 mA tipi B (ana) | 1 | 2.850 |
| Alt panolar 30 mA RCD × 4 | 4 | 4.200 |
| Pano + topraklama bara | 1 set | 6.500 |
| Kablo kanalı (galvaniz) | 200 m | 5.850 |
| Yetki belgeli elektrik mühendisi | 24 saat | 14.400 |
| Belgelendirme + denetim | proje | 3.850 |
| Toplam (KDV hariç) | — | 57.600 TL |
Yasal ve Belgelendirme
| Konu | Detay |
|---|---|
| Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği | Yetki belgeli elektrikçi zorunlu |
| Elektrik tesisi proje onayı | 30 A üzeri + ticari mekan |
| TEDAŞ devreye alma | Yeni ana sigorta eklenirse |
| Yangın güvenliği uyumu | İtfaiye yönetmeliği — kurumsal mekan |
| Denetim raporu | Sezon başı + sezon ortası kontrol |
| 5 yıl saklama | VUK + yangın denetimi |
Karar Listesi
- Toplam LED yük hesaplandı (W bazında, %10 marj)
- Mevcut panoda boş devre + kapasite kontrol
- Sigorta amperi formülle hesaplandı (W × 1.25 / 220)
- Kablo kesiti voltaj düşümü < %3
- 30 mA RCD eklendi (A veya B sınıfı seçildi)
- Yeni devre maliyeti vs mevcut hat riski kıyaslandı
- Yetki belgeli elektrikçi sözleşmede
- Belgelendirme + denetim raporu planı yazılı
- Topraklama bağlantısı doğrulandı
- Uzun cephede orta noktadan besleme stratejisi
- Sezon sonu söküm prosedüründe devre kapatma adımı
Detay topraklama kaçak akım rölesi RCD, LED kablo kesiti hesabı ve yangın yanmaz kablo sigorta.