Yasal Dayanak
Türkiye'de yüksekte çalışmanın hukuki çerçevesi:
| Belge | Yıl | Konu |
|---|---|---|
| 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu | 2012 | Genel İSG çerçevesi |
| Yapı İşlerinde İSG Yönetmeliği (28786) | 5 Ekim 2013 | Yapı işlerinde detay |
| Çalışma Yer ve Şartları Yönetmeliği | Çeşitli | Genel çalışma şartları |
| TS EN 365 | — | Düşmeye karşı koruma KKD |
Yılbaşı süslemesi kurulum işi yapı işi kapsamında sayılır (geçici inşai faaliyet); yönetmelik bu nedenle uygulanır.
"Yüksekte Çalışma" Tanımı
Yönetmelik uyarınca:
Yer seviyesinden 2 metreden yüksek olan ve düşme riski bulunan tüm çalışmalar yüksekte çalışma sayılır.
Yılbaşı süslemesinde 2 m üstü işler:
- Çatı kenarı saçaklı buz LED kurulumu
- Cephe ip ışık ve perde kurulumu (giriş takı dahil)
- Vinç sepeti ile yüksek motif sabitleme
- İskele üzerinden cephe çalışması
- Balkon dış kısmı (binadan bağımsız erişim)
- Cami minare mahya/aydınlatma
- Direk (cadde, otopark) motif kurulumu
İç mekan tavan süslemesi 2 m altında bile devirme/kayma riski taşıyorsa kapsam içine alınır.
Sertifika Zorunluluğu
| Belge | Veren | Süre |
|---|---|---|
| Yüksekte çalışma sertifikası | Yetkilendirilmiş eğitim kurumu | 5 yıl |
| İSG eğitim belgesi (genel) | İşveren tarafından | Sürekli (yıllık tazeleme) |
| Mesleki yeterlilik (MYK) | MYK akredite kurum | 5 yıl |
Sertifikasız işçi yüksekte çalıştırılamaz; iş kazasında işveren cezai ve mali sorumlu sayılır.
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)
CE belgeli, son kontrol tarihi geçerli olması zorunlu donanım:
| KKD | Standart | Kontrol Sıklığı |
|---|---|---|
| Paraşüt tipi emniyet kemeri | TS EN 361 | Yıllık |
| Karabin | TS EN 362 | Yıllık |
| Halat (statik/dinamik) | TS EN 1891 / 892 | Yıllık |
| Sıçrama emici (energy absorber) | TS EN 355 | Yıllık |
| Baret (kask) | TS EN 397 | Görsel + 5 yıl |
| Eldiven | TS EN 388 | Görsel |
| Koruyucu ayakkabı | TS EN ISO 20345 | Görsel |
Hasarlı, son kullanma tarihi geçmiş veya CE belgesiz ekipman kullanılırsa iş kazasında sigorta tazmin reddi olur.
Çevre Koşulları
Yüksekte çalışma şu durumlarda durdurulur:
| Koşul | Eşik |
|---|---|
| Rüzgar | 70 km/h üstü (vinç sepeti 50 km/h) |
| Görüş | 50 m altı (yağmur/sis) |
| Yağış | Şiddetli yağmur veya kar |
| Yıldırım | 5 km mesafede gözlenmiş |
| Sıcaklık | -5°C altı (eldiven hassasiyeti) |
| Kar/buz | Cephe sabitleme noktaları güvenilmez |
Sözleşmede mücbir sebep maddesinde bu koşullar yazılı olur; ek ücret/ceza koşulları açıkça belirtilmelidir.
Vinç ve İskele
Erişim ekipmanı kullanımında:
| Ekipman | Belge / Eğitim |
|---|---|
| Vinç (mobil) | Operatör G/G2 belgesi + araç MUM ruhsat |
| Sepetli vinç | Vinç + sepet kullanım eğitimi |
| Sabit iskele | İskele kurulum sertifikası + statik hesap |
| Asma iskele (gondol) | Asma iskele eğitimi + halat sertifikası |
| Merdiven (5 m üstü) | Sertifikasız uygun değil |
Vinç ve iskele sözleşmede kira bedeli, sigorta ve operatör SGK kayıt edilmiş olmalı.
SGK Uyumluluğu
İş kazası ve hak talep süreci için kritik:
| Senaryo | Tutum |
|---|---|
| İşçi SGK kayıtlı | Tam koruma + tazminat |
| İşçi gönüllü/akraba (kayıtsız) | Mülk sahibi sorumlu |
| İşçi SGK eksik bildirim | İşveren cezai sorumlu |
| Asgari ücret altı bildirim | İşveren idari ceza |
Detay SGK eksik bildirim taşeron.
Risk Değerlendirmesi
İSG Kanunu'na göre risk değerlendirmesi yazılı olmalıdır:
| Aşama | İçerik |
|---|---|
| Tehlike tespiti | Düşme, kayma, elektrik çarpma, yangın |
| Risk büyüklüğü | Olasılık × Şiddet |
| Önlem | KKD, ekipman, eğitim |
| Doğrulama | Saha kontrolü, kayıt |
Ana yüklenici (mülk sahibi veya başkanlık) risk değerlendirme dosyasını işyeri hekimi + İSG uzmanı ile hazırlar.
Mülk Sahibi Sorumluluğu
Yılbaşı süslemesi yaptıran tarafın sorumluluk şeması:
| Kurulum Tipi | Sorumlu |
|---|---|
| Sözleşmeli profesyonel firma | Firma birinci derece |
| Sözleşmesiz tanıdık usta | Mülk sahibi birinci derece |
| Akraba/gönüllü | Mülk sahibi tek sorumlu |
| Aile bireyi | Mülk sahibi tek sorumlu |
Sözleşmesiz kurulumda iş kazası ve sigorta tazmin çoğunlukla mülk sahibinin üzerine kalır. Yangın, düşme, üçüncü kişi yaralanması durumunda cezai dava açılabilir.
İdari Para Cezaları (Tipik)
İSG Kanunu'na aykırı davranışlarda:
| İhlal | İdari Para Cezası (yaklaşık) |
|---|---|
| Risk değerlendirmesi yapmama | 8.000-15.000 TL |
| KKD sağlamama | 3.000-8.000 TL |
| Sertifikasız işçi çalıştırma | 5.000-12.000 TL |
| İSG uzmanı görevlendirmeme | 10.000-25.000 TL |
| Eğitim verilmeme | 2.000-5.000 TL/işçi |
Cezalar dönemsel revize edilir; güncel rakamlar için Çalışma Bakanlığı sitesi referans.
Sözleşmeye Yazılması Gereken
| Madde | Açıklama |
|---|---|
| Sertifikalı işçi listesi | İsim + sertifika no + son geçerlilik tarihi |
| KKD envanteri | CE belgeli, son kontrol tarihi |
| Risk değerlendirmesi | Yazılı dosya |
| İSG uzmanı atanması | İsim + diploma no |
| SGK kayıt taahhüdü | İşçi adına SGK bildirimi |
| Vinç/iskele sigortası | Üçüncü kişi mali sorumluluk |
| Mücbir sebep listesi | Rüzgar/yağmur eşik değerleri |
Sözleşmede bu yedi maddeyi görmüyorsanız profesyonel firma sayılmaz; alternatif aramak güvenli.
Karşı Argümanın Geçersizliği
Sektörde sıkça duyulan üç argüman:
- "Küçük iş, denetim olmaz" — Bakanlık denetimi büyük/küçük ayrımı yapmaz; ihbar üzerine de açılır.
- "Aile/gönüllü çalışıyor, sigorta gerek yok" — İş kazasında mülk sahibi cezai sorumlu sayılır.
- "Sezonluk iş, sürekli değil" — Geçici nitelik İSG kapsamını ortadan kaldırmaz.
İSG Kanunu istisna kabul etmez; profesyonel firma + sözleşme + sigorta üçlüsü temel koruma.